صفحه نخست درباره ما ارتباط با ما
 

تأثير روزه بر سلامتى بدن   

عبدالله زکی 

اشاره:

احكام و دستور العمل‏هاى دين مقدس اسلام ضامن سعادت بشر در دنيا و آخرت است. به همين دليل، هرچه زمان مى‏گذرد و علم و دانش پيشرفت مى‏كند، بيشتر به اهميت  و عظمت احكام اسلامى پى ‏برده می شود.

 يكى از احكام اسلامى كه ما مسلمانان هر سال انجام مى‏دهيم «روزه دارى» است، که این مقاله در صدد پاسخ به این پرسش است که روزه چه تاثیراتی بر سلامتی انسان دارد؟ و این مقاله سعی دارد تا به طور اجمال، از دیدگاه علم روز و روایات اسلامی به بحث و بررسی آن بپردازد.

در ابتدا  لازم است اهمیت سلامتى، به‌طور گذرا مطرح شود. سپس بخشی از تأثيراتي روزه را بر سلامتی انسان، از دیدگاه روایات و دانشمندان بیان  خواهیم کرد.

اهمیت سلامتی

سلامتى نعمتى است كه اهميت آن بر هيچ كس پوشيده نيست؛ به گونه‏اى كه امروزه موضوع سلامتى و ضرورت حفظ آن از چنان جايگاهى برخوردار گرديده است كه سازمان‏هاى بين المللى، منطقه‏اى و كشورى دست به تلاش‏هاى وسيعى زده‏اند تا با اجراى برنامه‏هاى جامع و ارائه راه‏كارهاى مناسب، سطح سلامتى را در جوامع بشرى ارتقاء ببخشند. دين مقدس اسلام نيز كه پاسخگوى همه نيازهاى فردى و اجتماعى جامعه بشرى است به طور ويژه به اين موضوع توجه نموده است. روايات فراوانى كه از بزرگان دين به دست ما رسيده است خود بيانگر اين موضوع است.

 حضرت على(ع) در نهج البلاغه، سه چيز را به عنوان نعمت‏هاى بزرگ براى انسان مى‏شمارد كه يكى از آنها نعمت سلامتى است.[1]

 روزه از جمله احكام انسان ساز اسلامى است كه علاوه بر اينكه روح را پرورش مى‏دهد و از گناهان - معاصى و رذائل اخلاقى پاك مى‏كند، نقش عمده ی نيز در سلامتى و درمان بيماريهاى جسم ايفا مى‏كند. چنانكه در روايات متعددى به فوايد جسمى روزه نيز تصريح شده است؛ پيامبر اعظم(ص) در اين زمينه مى‏فرمايند: «صوموا تصحوا»[2]  روزه بگيريد تا بدن سالم داشته باشيد.

 در جاى ديگر حضرت مى‏فرمايند:« عمارة الظاهر و الباطن... و فيه من الفوائد مالا يحصى»[3] روزه بدن و روح انسان را آباد مى‏سازد. در روزه آنقدر فائده هست كه قابل شمارش نيست.

 شايد مردم آن روزگار به خوبى، به عمق سخن حضرت پى نبرده باشند؛ اما در پرتو پيشرفت علم و دانش، تأثيرات شگرف «روزه» بر جسم و روح و اثر معجزه آساى آن، در سلامتى بدن و درمان انواع بيمارى‏ها به اثبات رسيده است.

 اينك به برخى از اثرات روزه بر سلامتى بدن، اشاره مى‏شود:

       1 - روزه و تقويت حافظه

 بدون شك حافظه نقش بسيار مهمى در پيشرفت و ترقى انسان ايفا مى‏كند. افرادى كه از حافظه قوى برخوردارند، موفقترند.

 روان شناسان عصر حاضر براى تقويت حافظه روش‏ها و تمرينات مختلفى را ارائه داده‏اند. اما كسانى كه روزه مى‏گيرند علاوه بر اينكه از بركات معنوى، برخوردار مى‏شوند، حافظه آنان نيز تقويت مى‏گردد؛ زيرا يكى از فوايد «روزه»، تقويت حافظه است.

 عن امير المؤمنين(ع) قال: ثلاث يذهب البلغم و يزدن فى الحفظ: السواك و الصوم و قراءة القرآن.[4]

 حضرت اميرالمؤمنين على(ع) مى‏فرمايند: سه چيز بلغم را از بين مى‏برد و حافظه را زياد مى‏كند: مسواك كردن، روزه گرفتن و قرائت قرآن.

       2 - نقش روزه در مبارزه با چاقى

 يكى از معضلات كه بشر عصر حاضر با آن دست به گريبانگير است معضل چاقى است، كه احتمال ابتلا به بيماريهاى مزمن مانند بيمارهاى قلبى و عروقى، چربى خون، فشار خون بالا، ديابت و... را افزايش مى‏دهد.

 عوامل متعددى در بروز چاقى دخالت دارند كه در اين ميان كم تحركى و زياده روى در تغذيه، و به اصطلاح «پرخورى» از جمله عوامل اصلى پيدايش اين معضل به شمار مى‏روند.

 براى رفع اين معضل انسان‏هاى عصر حاضر راهكارهاى متعددى را تجربه كرده‏اند از عمل جراحى گرفته تا رژيم‏هاى لاغرى، قرص‏هاى لاغرى، شكم بند و...

«در اسلام دو روش خاص براى رفع معضل چاقى وجود دارد كه به اصطلاح پزشكى يكى پيشگيرى و ديگرى درمانى است[5]»:

 1 - راهكار كه اسلام براى پيشگرى از پيدايش معضل چاقى و عوارض ناگوار آن ارائه نموده است يك برنامه دائمى و هميشگى است كه مى‏بايست در هر وعده غذايى اعمال گردد و آن عبارت از اينست كه: «پيش از اينكه سير شويد دست از غذا بكشيد.»

 اگر به مجامع روايى مراجعه نمائيم به روايات فروانى برمى خوريم كه بر اين اصل تأكيد مى‏كنند كه به عنوان نمونه به ذكر چند روايت بسنده مى‏شود:

 پيامبر اعظم(ص) در اين زمينه مى‏فرمايند: «المعدة بيت كل داء و الحمية رأس كل دواء»[6]

 معده مركز و خانه هر دردى است و اجتناب از (غذاهاى نامناسب و پرخورى) اساس و رأس هر داروى شفا بخش است.

 حضرت على(ع) مى‏فرمايند: «لا ترفعن يدك من الطعام الا و ان تشتهيه»[7]

 پيش از اينكه سير شويد دست از غذا بكشيد.

 حضرت در جاى ديگر مى‏فرمايند: «قلة الاكل تمنع كثيرا من أعلال الجسم»[8]

 كم خورى، مانع بسيارى از بيمارى‏هاى جسم مى‏شود.

 از نظر علمى نيز دانشمندان پس از طى مراحل مختلف تحقيقات علمى و تجربى به اين نتيجه رسيده‏اند كه مطمئن‏ترين راه براى پيشگرى از معضل چاقى، ميانه روى و رعايت اعتدال در تغذيه است.

به قول سعدی:

 اندازه نگه دار كه اندازه نكوست

هم لايق دشمن است هم لايق دوست

 2 - روش ديگر اسلام براى مقابله با چاقى، يك «مبارزه ساليانه» تحت عنوان برنامه «روزه دارى» است. به اين ترتيب اگر در طول سال بنا به هر عللى، ذخائر و چربى‏هاى جذب نشده در بدن انسان انباشته شود، فرصتى آن را دارد كه سال يك بار، در طول مدت يك ماه روزه دارى، بطور تدريجى و بدون هيچ گونه عارضه جانبى، چربى‏هاى ذخيره شده را بسوزاند و بار بدن را سبك كند.[9]

       3 - تأثير روزه در كاهش ابتلا به بيمارهاى قلبى

 بر اساس آخرين تحقيقات منتشر شده در مجله (تغذيه و متابوليسم آمريكا) روزه دارى يكى از مهمترين عوامل تأثيرگذار بر سلامت افراد است. شاخص‏ترين تأثير آن كاهش خطر ابتلا به بيمارى‏هاى قلبى به ويژه سكته قلبى است. در طول ماه رمضان به دليل آنكه خوردن و آشاميدن به دو زمان سحر و افطار محدود شده و فاصله‏ى اين دو زمان حدودا 12 ساعت است دستگاههاى مختلف بدن به ويژه دستگاه گوارش و گردش خون استراحت مى‏كنند. استراحت اين دو دستگاه به شدت بر سلامت قلب و اندامهاى گوارشى مؤثر است. پژوهش‏هاى انجام شده روى 24 زن و مرد مسلمان غير سيگارى با ميزان كلسترول خون طبيعى كه در رده‏ى سنى 20 تا 30 سال قرار داشتند نكات تازه‏اى را در باره روزه دارى و تأثير آن بر قلب نشان داد. به اين ترتيب كه حدود 20 روز پس از شروع ماه مبارك رمضان ميزان «هموسيستئين» اصلى‏ترين عامل بروز سكته قلبى، در خون اين افراد به شدت كاهش يافت؛ از طرفى ميزان كلسترول خوب يا حافظتى (HDL) افزايش يافته و غلظت خون نيز در حد طبيعى قرار داشت. كاهش ميزان «ترى گليسيريدها» و «كلسترول بد» (LDL) يكى ديگر از اثرات مثبت ناشى از روزه دارى در اين افراد بود.[10]

       تأثير روزه بر سلامتى بدن از ديدگاه دانشمندان

 در پرتو پيشرفت دانش پزشكى، پزشكان و متخصصان دريافته‏اند كه روزه عالى‏ترين روش براى درمان انواع بيمارى‏ها به شمار مى‏رود. كمتر طبيبى است كه به اين حقيقت اشاره‏اى نكرده باشد.

 دكتر الكسيس كارل، در كتاب انسان موجودى ناشناخته مى‏نويسد: با روزه‏دارى قند خون، در كبد مى‏ريزد و چربى‏هاى كه در زير پوست ذخيره شده‏اند و پروتئين‏هاى عضلات و غدد و سلولهاى كبدى آزاد مى‏شوند و به مصرف تغذيه مى‏رسند.

 دكتر ژان فروموزان، روش معالجه با روزه را شستشوى اعضاى بدن تعبير مى‏كند كه در آغاز روزه دارى، عرق بدن زياد است، دهان بو مى‏گيرد، گاه آب از بينى راه مى‏افتد كه همه‏ى اينها علامت شروع شستشوى كامل بدن است. پس از سه الى چهار روز بو برطرف مى‏شود، «اسيد اوريك» ادرار كاهش مى‏یابد و شخص احساس سبكى و نشاط خارق العاده مى‏كند در اين حال اعضا هم استراحت كافى دارند.

 دكتر تومانيانس راجع به فوايد روزه مى‏نويسد: روزه بهترين راه معالجه و حفظ تندرستى است. مخصوصا امراضى كه بر دستگاه‏هاى هاضمه، به خصوص كليه و كبد عارض مى‏شود و به توسط دارو نمى‏توان آنها را علاج نمود، روزه به خوبى معالجه مى‏نمايد.

 دكتر گوئل پا، مى‏گويد: چهار پنجم بيمارى‏ها از تخمير غذا در روده‏ها ناشى مى‏شود كه همه با روزه اصلاح مى‏گردد.[11]

نتيجه

 سلامتى جسم در اسلام از اهميت ويژه‏اى برخوردار است به گونه‏اى كه در روايات اسلامى از آن به عنوان «بزرگترين نعمت» ياد شده است. روزه از جمله احكام انسان ساز اسلامى است كه علاوه بر اينكه جلا دهنده روح آدمى است، جسم انسان را نيز طراوت و جان تازه مى‏بخشد. با توجه به اينكه عامل بسيارى از بيمارى‏ها، پرخورى و زياده روى در خوردن غذاهاى مختلف است، بهترين راه مبارزه با اين بيماريها، «روزه‏دارى» است؛ به طورى كه امروزه دانشمندان، پس از طى مراحل مختلف تحقيقات علمى و تجربى «روزه دارى» را به عنوان عالى‏ترين روش براى درمان انواع بيمارى‏ها معرفى مى‏كنند.



[1] . «ألا و ان من النعم سعة المال و افضل من سعة المال صحة البدن و أفضل من صحة البدن تقوى القلب»  نهج البلاغه، سخن شماره 395، ص 1014، مؤسسه انتشارات نبوى، چاپ دوم، 1372.

[2] . محمد باقر مجلسى، بحار الانوار ج 93، ص 255، چاپ بيروت، الطبعة الثانية، 1403 ه.

[3] . همان ص 254

[4] . شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه، ج 10، باب استحباب صوم كل يوم عدا الايام المحرمة، ص 400، ح 13686، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، الطبعة الثانية، 1414 ه ق.

5.www.tebyan.net/index.aspx?pid=4354-25k-cached

[6] . الشيخ على النمازى، مستدرك سفينة البحار، ج 2، ص 442، مؤسسة النشر الاسلامى.

[7] . محمدى الرى شهرى، ميزان الحكمه، ج 1، ص 91، دار الحديث، الطبعة الاولى.

[8] . على بن محمد الليثى الواسطى، عيون الحكم و المواعظ، ص 370، دار الحديث، الطبعة الاولى.

9.www.tebyan.net/index.aspx?pid=4354-25k-cached

[10] .www.hamshahri.org/news/?id=5134

[11] http:www.irib.ir/health/html/fasting 1382.htm.



 
صفحه نخست درباره ما فصلنامه بشارت بولتن خبري افغانستان گفتگو زن و خانواده در ساحل سرود شمیم احساس
اهل بيت (ع) مقالات داستانهای قرآنی سایتهای افغانستان کتابخانه تازه های نشر مهدویت گالري تصاوير
تمامی حقوق متعلق به سایت مؤسسه فرهنگی   است     www.bsharat.com