قرآن و امام حسین

غلام حسین میری

پیش در آمد
امام علی فرمودند: یک چهارم قرآن در باره ما اهلبیت نازل گشته است. حاکم حسکانی این خبر را در شواهر التنزیل و دیگران ار طریق مختلف در کتابهایشان نقل کرده اند.
حافظ محب الدین طبری در ذخایر العقبی، این خبر را به نقل از زید بن ارقم، از رسول خدا (ص) نقل می کند که آن حضرت فرمودند: «میان شما دو شیء ارزشمند را به یادگار می گزارم، مادامکه به آن رو متوسل هستید، روی ضلالت و گمراهی را نخواهید دید؛ آن دو از هم جدا نمی گردند تا در حوض بر من وارد شوند. درباره آنها مراقب و مواظب باشید و بنگرید چگونه امانت داری می نمایید.»
غرض از نقل حدیث ثقلین آن بود که ثابت کنیم اهلبیت عدل و بدیل قرآن است. از این رو استفاده از عنوان «قرآن و امام حسین» سخن نامربوط و نامعقول است، بلکه حقیقتی است که آن را خدا و رسول برای این بزرگواران اعطا نموده است.
فراموش نشود منظور از «قرآن و امام حسین» آن نیست که آن حضرت قرآن جداگانه ای آورده باشد و یا قرآن موجود، برای او و به نام او نازل گشته باشد. بلکه هدف آن است که امام حسین به عنوان نقل احضر، مواضع و مراقب قرآن بوده و آرمانها و اهداف آن را در نهضتش دنبال می کرده است.
با توجه به توضیح یاد شده، خاطر نشان می شود مقالۀ حاضر در سه بخش به:
« اقتباسهای قرآنی، تأویل های قرآنی و استنارابی قرآنی» واقعۀ عاشورا می پردازد و اینکه منظور از اقتباسها و تأویلها و استنارای، چیست، آن را در جای خود روشن می سازد.
بخش اول
اقتباسهای قرآنی امام حسین
اقتباس در لغت به معنای گرفتن پارۀ آتش است و در اصطلاح، آوردن آیه قرآن و یا عبارتی از احادیث در نظم و نثر، بدون اشاره به اینکه از کجا گرفته شده، می باشد. مثل این بیت که حافظ از قرآن در آن اقتباس می کند:
مگر وقت وفا پرودن آمد
که فالم «لاتزرنی فرداً» آمد
امام حسین به عنوان کسی که به مفاهیم و مدالیل قرآنی آشناست و تنها کسی است که مبلغ و منادی و مروح آن می باشد، آیات قرآن را در جریان نهضتف در خطبه ها و بیانیه هایش به طور گسترده، اقتباس می کند:
و اقتباسات قرآنی آن حضرت به قدری فراوان است که در قالب کتاب دینی نمی گنجد تا چه رسد به یک یا چند مقاله. از این رو در اینجا صرفاً از باب نمونه به یکی دو مورد از اقتباسات آن حضرت اشاره می شود.
اقتباس امام از آیات 71 یونس و 56 هود.
روز عاشوراـ یاران عمر بن سعد:
هان! به خدا سوگند که پس از آن جز به مقدار سواری اسبی نخواهید زیست تا آنکه آسیاب بچرخد و تلا بتان بلرزد. عهدی است که پدرم از جدم برای من نقل کرده است « شما با شریکانی که قائلید کارتان را هماهنگ و عزم تان را جزم کنید و بی آنکه پرده پوش کنید کار مرا یکسره کنید و مهلتم ندهید.» «من بر خداوند پرورگار من و شما توکل کردم. هیچ جنبنده ای نیست مگر آنکه زمام اختیارش به دست اوست بی گمان، پروردگار من بر صراط مستقیم است.»
امام حسین در فراز آغازین این خطبه عمر سعد را هشدار می دهد که دل بستن به ملک ری و شوریدن بر خاندان وحی فرجام خوشی برای او نخواهد داشت؛ زیرا خداوند برای گرفتن انتقام مظلومان از ستم گران در کمین آنان نشسته است، شاعری در این باره خطاب عمر سعد می گوید: ... ادامه دارد